Ngày một người được thăng chức, có một thứ đổi ngay và một thứ chưa đổi.

Chức danh đổi ngay. Danh sách việc thì không đổi — nó được cộng thêm. Người đó vẫn giữ phần chuyên môn cũ, vì đó là phần họ làm tốt nhất công ty, và giờ có thêm phần trông một nhóm.

Vài tháng sau, có hai điều cùng xuất hiện: nhóm chạy chưa đều hơn trước bao nhiêu, và phần chuyên môn từng rất tốt bắt đầu có lỗi.

Chỗ đáng nhìn kỹ nằm ở đây: trước lúc thăng chức, người đó làm tốt. Sau lúc thăng chức, cùng một người, mà hai việc đều kém đi.

Hai nghề khác nhau đứng chung một cái tên

Làm giỏi một việc và làm cho việc đó chạy qua tay người khác là hai nghề.

Nghề thứ nhất được đo bằng kết quả mình tự tạo ra. Người làm giỏi biết thứ tự, biết chỗ nào dễ hỏng, xử lý ngoại lệ bằng phản xạ — phản xạ đó nằm trong đầu họ, không nằm trong tài liệu nào.

Nghề thứ hai được đo bằng kết quả người khác tạo ra khi mình không có mặt. Nó cần một loạt việc khác hẳn: nói ra được tiêu chuẩn thế nào là đã hoàn thành, tách được việc ra thành những phần giao được, chịu được cảm giác nhìn một người làm chậm hơn mình, và quyết định đúng chỗ nào thì để họ tự xoay.

Khi thăng chức được trao mà không có gì đi kèm, người được thăng chức đang bị yêu cầu làm nghề thứ hai bằng vốn liếng của nghề thứ nhất.

Và vốn liếng đó có sẵn một phản xạ đi ngược lại: thấy làm sai thì làm giúp. Phản xạ ấy từng là lý do họ được khen. Bây giờ nó là lý do nhóm chưa tự đứng được.

Cái từng được trả công giờ thành cái cản

Đây là chỗ tôi muốn nói kỹ, vì nó dễ bị đọc thành chuyện phẩm chất.

Không phải người đó kém đi. Công việc mới chưa cho họ đủ thứ để làm khác.

Họ chưa được nói cho biết mình có quyền quyết tới đâu. Chưa ai gỡ bớt phần chuyên môn cũ ra khỏi tay họ, nên mỗi giờ dành cho nhóm là một giờ lấy từ phần việc họ vẫn đang chịu trách nhiệm. Chưa có thước đo nào cho công việc mới, nên thứ họ đo được vẫn là sản lượng cá nhân của chính mình.

Trong tình thế đó, quay về làm thay là con đường có kết quả nhìn thấy được ngay. Việc xong, khách không phàn nàn, tối nay ngủ được.

Còn con đường kia — ngồi lại chỉ cho một người, chấp nhận ca này chậm hơn để ca sau khỏi hỏi — thì kết quả nằm ở tháng sau, và chưa có ai đo nó.

Nếu điều này đang xuất hiện, câu đáng hỏi không phải người này có tố chất quản lý hay không. Câu đáng hỏi là: công việc mới của họ đã được viết ra chưa, hay mới chỉ có cái tên.

Trang này đã nói về tầng giữa còn trống — đây là lúc tầng đó vừa có người

Tôi đã viết bài Cấp Trung Không Lương về chuyện người chủ tự gánh phần việc của tầng quản lý mà không ai trong công ty đang giữ vai đó.

Bài hôm nay đứng sau nó một bước. Tầng giữa đã có người. Người được chọn là người giỏi nhất. Và chỗ gãy chuyển sang một dạng khác: không còn là thiếu người, mà là người đã có mà công việc của họ chưa được định nghĩa.

Hai chuyện dễ bị nhập làm một, vì nhìn từ ngoài cùng cho ra một kết quả: việc vẫn quay về bàn người chủ.

Ba thứ đáng đi kèm chức danh, trước khi nghĩ tới một khoá học

Đào tạo quản lý cấp trung hay được hiểu là gửi người đi học. Lớp học có chỗ của nó, nhưng nó đứng sau ba thứ này.

Một: phần việc cũ được gỡ ra, có tên người nhận. Không gỡ thì chức danh mới là việc cộng thêm, và việc cộng thêm sẽ bị làm sau cùng.

Hai: ranh giới quyền quyết được viết thành câu. Việc nào người đó tự quyết, việc nào quyết rồi báo lại, việc nào phải hỏi trước. Ba mức này khác nhau, và nếu chưa nói ra thì người ngồi đó sẽ chọn mức an toàn nhất là hỏi trước — nghĩa là việc vẫn đi lên.

Ba: thước đo của công việc mới. Sản lượng cá nhân không còn là thước đo đúng cho vai này. Vài dấu hiệu đo được: số ca nhóm tự xử lý không cần hỏi lên, số ngày một người mới trong nhóm đi từ lúc vào tới lúc làm được việc, số lần cùng một loại ngoại lệ quay lại trong tháng.

Ba thứ này viết được trong một buổi. Chúng không biến ai thành quản lý giỏi. Chúng chỉ làm một việc: cho người vừa nhận vai biết mình đang được đo bằng gì, và được phép quyết tới đâu.

Một phép đếm

Lấy người gần đây nhất được đưa lên vai quản lý trong công ty.

Ghi ra hai cột. Cột trái: những việc họ đang làm bằng tay mình, như trước khi lên vai mới. Cột phải: những việc chỉ người ở vai đó mới làm được.

Rồi nhìn vào tuần gần nhất và đếm: bao nhiêu giờ rơi vào cột trái?

Nếu cột trái vẫn nặng, chuyện đang bàn chưa phải là năng lực quản lý. Nó là chuyện vai mới chưa được dọn chỗ để ngồi.

---

Một chức danh trao đi trong một phút. Còn công việc đứng sau chức danh đó thì phải được viết ra, và chưa ai viết hộ được.

Lữ Đình Luân — cố vấn tái cấu trúc doanh nghiệp.