Có một cụm từ đang được gõ khá đều trên ô tìm kiếm tiếng Việt: tên một cuốn sách, kèm hai chữ "tiếng Việt". Người gõ nó có thể đang tìm một bản dịch, hoặc tìm một bản tóm tắt đủ ngắn để dùng được ngay tuần này.

Cuốn sách là Buy Back Your Time của Dan Martell, Portfolio phát hành năm 2023, bản tiếng Anh. Ý trung tâm của nó dịch sang tiếng Việt rất gọn: mua lại thời gian của chính mình.

Điều đáng nhìn kỹ là phần dịch được thì dịch rất trơn. Phần không dịch được lại nằm ở chỗ ít bị hỏi tới.

Phần dịch được: một phép tính, không phải một lời khuyên

Đóng góp sắc nhất của khung này không nằm ở câu "hãy giao bớt việc đi". Câu đó thì ở đâu cũng nghe được, và nghe xong không ai biết bắt đầu từ đâu.

Nó nằm ở chỗ khác: biến việc giao đi thành một phép tính làm được trên giấy. Đặt một mức giá cho một giờ của người điều hành, rồi đối chiếu từng đầu việc đang nằm trên bàn với mức giá ấy. Việc nào rẻ hơn mức đó thì đang được trả bằng một đồng tiền đắt hơn giá trị của nó.

Đó là một chuyển động thật. Từ cảm giác "tôi bận quá" sang một dòng có thể đọc lại được. Cảm giác thì không ai phản biện được, kể cả chính mình. Một dòng có số thì đọc lại được, và cãi được.

Phần này sang tiếng Việt không mất gì. Một phép tính không phụ thuộc vào ngôn ngữ nó được viết ra.

Phần không dịch được nằm ở câu hỏi thứ hai

Một phép tính về giá của một giờ trả lời được câu hỏi thứ nhất: việc nào không nên nằm ở bàn này nữa.

Nó không trả lời câu hỏi thứ hai: chỗ sắp nhận việc đó đã có đủ thứ để giữ nó chưa.

Hai câu hỏi này rất dễ bị nhập làm một, vì chúng cùng nói về một đầu việc và cùng xuất hiện trong một ngày. Nhưng chúng đo hai thứ khác nhau. Câu thứ nhất đo phía cho. Câu thứ hai đo phía nhận.

Và một phép tính đặt ở phía cho thì không có cách nào nhìn sang phía nhận được. Nó không được thiết kế để làm việc đó, nên việc nó im lặng ở đây không phải một khiếm khuyết của nó.

Cơ chế: một việc quay về không nhất thiết vì người nhận chưa đủ sức

Khi một đầu việc được chuyển đi rồi quay lại, cách đọc quen thuộc là đọc về phía con người. Người nhận chưa đủ kinh nghiệm, chưa đủ cẩn thận, chưa đủ sốt sắng.

Có một cách đọc khác, và cái hay của nó là kiểm được chứ không phải tin được.

Lấy đúng một việc đã quay về, rồi đi ngược nó. Không hỏi ai sai. Chỉ hỏi: việc dừng chính xác ở bước nào, và người đứng ở bước đó cần thêm điều gì để đi tiếp.

Ba thứ đáng kiểm ở chỗ ấy:

• Một định nghĩa "xong" mà hai bên hiểu giống nhau. Thiếu nó, người giao và người nhận đều đang làm đúng theo cách hiểu của mình, và cả hai đều thấy bên kia lạ.
• Một ranh giới nói rõ đến mức nào thì người nhận tự quyết. Thiếu nó, người nhận dừng lại ở những chỗ có rủi ro, kể cả những chỗ họ thừa sức xử lý.
• Một chỗ để hỏi khi vượt ranh giới đó, mà không phải đợi đúng một người. Thiếu nó, cả dây việc đứng lại theo lịch của người ấy.

Ba thứ này đều nằm ở phía thiết kế công việc. Không thứ nào nằm ở phẩm chất của người nhận.

Vì sao điều này đáng nói với người đang tìm bản tiếng Việt

Người tìm bản dịch của cuốn sách này đang ở một trạng thái khá cụ thể. Họ đã biết mình bận. Họ đã đọc được ở đâu đó rằng phải giao bớt. Thứ họ còn thiếu là một cách làm.

Nếu cách làm ấy chỉ gồm vế thứ nhất — tính giá một giờ, liệt kê những việc nên rời bàn — thì kết quả có thể là một danh sách đúng mà không đi được. Việc rời bàn vài ngày rồi về lại chỗ cũ. Lần sau, người ta ngại giao tiếp, và kết luận rút ra có thể là kết luận về người, không phải về chỗ nhận.

Vế thứ hai không có sẵn trong phép tính. Nó phải được dựng, và dựng thì tốn thời gian hơn tính.

Nói theo trục mượn và trả: phép tính cho biết khoản nào đang mượn đắt. Nó chưa nói nơi trả đã sẵn sàng nhận chưa.

Một việc có thể làm trước cả phép tính

Trước khi đặt giá cho một giờ, có thể thử một việc đi trước, và nó không tốn buổi họp nào.

Lấy ba đầu việc gần nhất đã được giao đi rồi quay về. Với mỗi việc, ghi đúng một dòng: nó dừng ở bước nào.

Nếu ba dòng ấy chỉ vào ba bước khác nhau, đó có thể là ba việc riêng lẻ, xử lý từng việc một.

Nếu ba dòng ấy chỉ vào cùng một bước, thì thứ đang cần dựng không phải một danh sách việc nên bỏ. Mà là chính cái bước đó.

Và nếu là trường hợp thứ hai, phép tính giá một giờ vẫn đúng — nó chỉ đang xếp hàng sau một việc khác.

---

Mua lại thời gian là một phép tính. Có chỗ để đặt số giờ mua được về lại là một việc phải xây.

Lữ Đình Luân — cố vấn tái cấu trúc doanh nghiệp.

Nguồn: Dan Martell, Buy Back Your Time: Get Unstuck, Reclaim Your Freedom, and Build Your Empire, Portfolio / Penguin Random House, 2023 — https://www.penguinrandomhouse.com/books/692744/buy-back-your-time-by-dan-martell/