
Cách xây dựng quy trình làm việc: 5 bước để quy trình được dùng
Nhiều anh/chị đã từng làm việc này rồi.
Quyết tâm một đợt. Viết — hoặc thuê viết — một bộ quy trình dày dặn. In ra, phổ biến, ký nhận.
Ba tháng sau, mọi việc quay về nếp cũ. Bộ quy trình nằm trong ngăn kéo, thỉnh thoảng được lấy ra khi... có đoàn kiểm tra.
Anh/chị không đơn độc — đó là số phận của nhiều bộ quy trình. Và trước khi hướng dẫn cách làm đúng, phải gọi tên đúng ba lý do khiến chúng chết:
Chết vì viết cho đủ, không viết để dùng — làm một lượt cả trăm quy trình cho "bài bản", trong khi đội chỉ thật sự cần năm cái.
Chết vì viết bằng ngôn ngữ hành chính — "các bên liên quan phối hợp triển khai đồng bộ" — đọc xong người làm khó biết thứ Hai này phải làm gì khác thứ Hai trước.
Chết vì người chủ không dùng nó — quy trình quy định một đằng, sếp chỉ đạo miệng một nẻo; đội dễ học ra rằng thứ cần theo là miệng sếp, không phải tờ giấy.
Cách làm dưới đây được thiết kế để tránh cả ba cái chết đó. Nguyên tắc xuyên suốt: một quy trình sống là một quy trình được dùng — dù nó chỉ dài một trang.
Bước 1 — Chọn đúng MỘT việc để bắt đầu (đừng chọn cả công ty)
Việc đầu tiên nên đóng gói là việc thỏa ba điều: lặp lại nhiều nhất — hay sai hoặc hay phải hỏi nhất — và đang phụ thuộc vào một người (có thể là chính anh/chị).
Ví dụ tốt: tiếp nhận và báo giá khách mới · xử lý đổi trả · nghiệm thu sản phẩm/dịch vụ trước khi giao · bàn giao ca.
Chọn một. Làm sống nó trước. Một bộ quy trình lớn có thể được xây bằng cách này: từng viên, viên nào sống viên đó — không phải đổ cả trăm viên một lúc rồi nhìn chúng cùng chết.
Bước 2 — Viết bằng khung 5 câu hỏi, gói trong MỘT trang
Quên định dạng hành chính đi. Một quy trình dùng được chỉ cần trả lời năm câu, trên một trang giấy:
Khi nào quy trình này bắt đầu? (tín hiệu kích hoạt: "khi có khách hỏi giá qua bất kỳ kênh nào")
Ai làm? Ai quyết? (một người chịu trách nhiệm chính — "cả phòng cùng phụ trách" nghĩa là không ai phụ trách)
Làm theo các bước nào? (5–9 bước, mỗi bước một hành động bắt đầu bằng động từ; quá 9 bước — tách thành hai quy trình)
Thế nào là ĐẠT? (đo được, nhìn được: "khách nhận báo giá trong vòng 2 giờ làm việc, đủ 3 hạng mục X-Y-Z")
Gặp ca ngoài khung thì làm gì? (ngưỡng bàn giao: vượt mức nào, gặp tình huống nào thì chuyển ai)
Câu số 4 là câu quan trọng nhất — và là câu nhiều quy trình bỏ qua. Không định nghĩa "đạt", nhân viên làm xong vẫn phải hỏi "thế này được chưa?", và anh/chị quay lại đúng vòng lặp cũ.
Bước 3 — Viết bản nháp bằng cách QUAN SÁT, không bằng cách tưởng tượng
Đừng ngồi phòng riêng viết theo trí nhớ. Cách nhanh và thật: lần tới khi việc đó diễn ra, ghi lại từng bước như nó đang xảy ra — ai làm gì, quyết ở đâu, vướng ở đâu. Người làm việc đó hằng ngày phải là người cùng viết; người chủ giữ vai duyệt tiêu chuẩn "đạt".
Quy trình viết từ thực tế thì đội nhận ra chính mình trong đó. Quy trình viết từ tưởng tượng thì đội nhận ra... nó không dành cho đời thật.
Bước 4 — Chạy thử 2 tuần, sửa bằng lỗi thật
Công bố bản nháp với đúng tinh thần đó: "đây là bản nháp — hai tuần tới mình chạy theo nó, chỗ nào vướng thì ghi lại để sửa, không ai bị trách vì lỗi của quy trình."
Hai tuần sau, họp 30 phút: chỗ nào thừa — cắt; chỗ nào thiếu — thêm; chỗ nào mơ hồ — viết lại. Rồi mới chốt bản 1.0.
Bước này biến quy trình từ "văn bản của sếp" thành "công cụ của đội" — và đó là khác biệt giữa được dùng và bị cất.
Bước 5 — Người chủ giữ kỷ luật với chính mình
Đây là bước quyết định, và khó nhất — vì nó không đòi hỏi đội thay đổi. Nó đòi hỏi anh/chị.
Từ ngày quy trình chốt: mọi chỉ đạo của anh/chị về việc đó đi qua quy trình — thấy cần khác đi thì sửa quy trình, không chỉ đạo miệng đè lên nó. Việc trong khung "đạt" — không can thiệp, kể cả khi tự tay mình làm sẽ đẹp hơn một chút.
Một quy trình bị chính người chủ bỏ qua ba lần có thể chết vĩnh viễn — và mang theo niềm tin của đội vào mọi quy trình sau này.
Ngược lại, giữ được kỷ luật này, anh/chị có thể thấy một quy trình tốt thay được một cái đầu bận rộn. Câu hỏi đi lên mỗi ngày thưa dần. Việc chạy đều cả khi mình vắng. Và tri thức nhiều năm của anh/chị — lần đầu tiên — bắt đầu sống bên ngoài trí nhớ của anh/chị, thành tài sản mà doanh nghiệp giữ được, kể cả khi có người rời đi.
Từ viên gạch thứ nhất đó, mỗi tuần đóng gói thêm một việc. Một quý sau nhìn lại, anh/chị có thể có mười mấy quy trình sống — và một doanh nghiệp bớt phụ thuộc vào trí nhớ của người chủ.
Câu hỏi thường gặp
Doanh nghiệp nhỏ dưới 10 người có cần quy trình không?
Cần — nhưng cần đúng mức: 5–7 quy trình cho các việc lõi là đủ, mỗi cái một trang. Doanh nghiệp nhỏ có lợi thế lớn: viết nhanh, sửa nhanh, thói quen chưa cứng. Đợi đông người mới làm thì chi phí thay đổi có thể cao hơn nhiều.
Nên thuê ngoài viết quy trình hay tự viết?
Phần khung và phương pháp có thể học hoặc thuê hướng dẫn — nhưng ruột quy trình phải do người đang làm việc đó và người chủ cùng viết, vì tri thức nằm ở đó. Bộ quy trình thuê ngoài viết trọn gói có thể đẹp, đầy đủ — mà vẫn nằm trong ngăn kéo, nếu nó không chứa cách làm thật của doanh nghiệp.
Quy trình có làm doanh nghiệp cứng nhắc, mất linh hoạt không?
Ngược lại, nếu viết đúng: quy trình chuẩn hóa phần lặp lại để con người rảnh sức cho phần cần linh hoạt. Câu số 5 trong khung (ca ngoài khung thì làm gì) chính là van linh hoạt được thiết kế sẵn. Cứng nhắc không đến từ việc có quy trình — nó đến từ quy trình không có van và không được sửa định kỳ.
Viết quy trình xong thì có cần phần mềm không?
Chưa vội. Quy trình sống được trên giấy và bảng tính trước đã — đó là một phép thử tốt. Khi nó đã chạy ổn định bằng tay, đưa lên hệ thống để máy nhắc thay, theo thay, ghi thay — lúc đó phần mềm mới phát huy, vì nó khuếch đại một thứ đã đúng.
Muốn biết nên đặt viên gạch đầu tiên ở khâu nào — khâu đang nghẽn nặng nhất của chính doanh nghiệp mình — mời anh/chị xem bảng ghi bảy ngày dưới đây.
Bảng ghi bảy ngày cùng Mentor Lữ Đình Luân: https://ludinhluan.vn/kham-kenh-7-ngay
Lữ Đình Luân — cố vấn chiến lược và tái cấu trúc doanh nghiệp. Phương pháp lõi: Hệ Thống Tự Chạy, Chẩn Đoán Doanh Nghiệp.
