Hệ thống tự chạy là gì và vì sao mua phần mềm vẫn không tự chạy
Hệ thống tự chạy là gì?
Hệ thống tự chạy là trạng thái doanh nghiệp vẫn giữ được kết quả khi người chủ vắng mặt, vì cách làm đúng không còn nằm trong đầu một người. Không phải doanh nghiệp không cần ai. Là cách làm đúng đã được viết ra khỏi trí nhớ cá nhân, để ở nơi ai cũng lấy được.
Đây là cụm từ được hứa khá nhiều trên thị trường, nên tôi nói rõ ngay từ đầu điều nó không phải:
Nó không phải là doanh nghiệp chạy mà không cần người. Nó không phải là một phần mềm. Và nó không phải là chuyện người chủ biến mất.
Nó là trạng thái mà những công việc lặp lại không còn phải đi qua một người nữa.
Hệ thống tự chạy có phải là tự động hóa không?
Không. Hai chữ này nghe giống nhau nhưng chỉ vào hai thứ khác:
Tự động hóa là máy làm thay một thao tác: gửi tin nhắn, cộng số, chuyển trạng thái.
Tự chạy là người khác làm được việc mà không cần hỏi lại. Không phải vì họ giỏi hơn, mà vì tiêu chuẩn của công việc đó đã được viết ra và để ở nơi họ với tới.
Một doanh nghiệp có thể tự động hóa nhiều nhưng vẫn không tự chạy: tin nhắn tự gửi, báo cáo tự chạy, đơn tự xuất — nhưng chỉ cần một tình huống khác thường là mọi thứ dừng lại để chờ một cú gật đầu.
Và ngược lại: một doanh nghiệp gần như không có phần mềm nào vẫn có thể tự chạy tốt hơn, nếu cách làm đúng đã được viết ra và người trong đội được phép quyết định trong phạm vi của mình.
Tự động hóa giúp việc nhanh hơn. Tự chạy là khi việc quyết định không còn kẹt ở một người. Tăng tốc độ không thay được quyền quyết định.
Vì sao mua phần mềm rồi mà vẫn không tự chạy?
Vì phần mềm không chứa thứ đang còn thiếu.
Với doanh nghiệp Việt quy mô một tới hai tỷ một năm, cái còn thiếu có thể không phải công cụ. Là cái chuẩn của từng công việc, chưa từng được lấy ra khỏi đầu người chủ.
Khách nào được nợ, khách nào không. Đơn nào được giảm giá, đơn nào không. Việc nào đã đủ chuẩn để giao. Vì sao ba năm trước đã bỏ một nhà cung cấp.
Những thứ đó không có trong phần mềm nào, vì chưa ai viết ra. Mua thêm một công cụ chỉ tạo thêm một chỗ để nhập dữ liệu — người quyết định vẫn là người cũ.
Tôi đã viết kỹ hơn về trạng thái này trong bài Doanh nghiệp phụ thuộc chủ. Ở đây chỉ cần nhớ một điều: công cụ khuếch đại cái đang có. Nếu cái đang có là sự lộn xộn, công cụ sẽ làm sự lộn xộn chạy nhanh hơn.
Năm lớp phải đi đúng thứ tự
Qua nhiều lần đồng hành, tôi thấy hệ thống tự chạy không được dựng bằng cách chọn công cụ cho đúng. Nó được dựng khi năm lớp đi đúng thứ tự:
Tư duy — người chủ có thật sự muốn doanh nghiệp chạy được mà không cần mình không. Câu này nghe có vẻ hiển nhiên, nhưng không hề hiển nhiên. Với nhiều người, việc phải có mặt đã là một phần của danh tính.
Chiến lược — doanh nghiệp này thắng bằng cách nào. Chưa rõ chỗ này thì chưa biết việc nào đáng chuẩn hóa, việc nào bỏ được.
Lộ trình — làm gì trước, làm gì sau. Đây là lớp dễ bị bỏ qua, và bỏ qua nó có thể khiến cấu trúc vừa dựng lại chết vào tháng thứ hai.
Con người — ai giữ chuẩn nào, ai được quyết định trong phạm vi nào.
Công cụ — và chỉ đến đây mới nói tới phần mềm.
Thiếu một lớp, bổ sung công cụ chỉ làm chỗ yếu lộ ra nhanh hơn. Và thứ tự này không thể đảo ngược: chọn công cụ trước rồi mới nghĩ ra chiến lược dễ dẫn tới ba tháng sau phải làm lại từ đầu.
Nếu đội ngũ của anh/chị đang có vẻ "chưa đủ chín" để nhận việc, có thể vấn đề nằm ở lớp thứ tư chứ không nằm ở con người — tôi đã viết riêng về hiện tượng đó trong bài Cấp Trung Không Lương.
Rời vai vận hành và hệ thống tự chạy khác nhau ở đâu?
Hai khái niệm này hay bị dùng lẫn lộn, nhưng chúng là hai nửa của cùng một việc.
Rời vai vận hành nói về người chủ: đưa họ ra khỏi những chỗ doanh nghiệp không cần đến họ.
Hệ thống tự chạy nói về doanh nghiệp: trạng thái đạt được sau khi người chủ đã ra khỏi những chỗ đó.
Một cái là hành động, một cái là kết quả. Và không thể có cái thứ hai nếu bỏ qua cái thứ nhất — vì cách làm đúng còn nằm trong đầu người chủ thì hệ thống không có gì để chạy.
Mất bao lâu?
Câu trả lời trung thực là: tùy doanh nghiệp đang dựa vào người chủ ở mấy vùng, và mỗi tuần dựa bao nhiêu giờ.
Bảng ghi bảy ngày xét sự phụ thuộc ở bảy vùng: nhắc · nhớ · chuẩn · duyệt · theo · hỏi · gọi. Doanh nghiệp dựa vào chủ ở hai vùng và doanh nghiệp dựa ở sáu vùng là hai bài toán khác nhau, dù nhìn từ bên ngoài có thể cùng doanh thu và cùng số người.
Nên trước khi hỏi mất bao lâu, có một câu phải trả lời trước: đang dựa vào chủ ở đâu.
Nghề đầu tiên của tôi là sửa xe máy, năm 2003. Khách dắt xe vào và nói chỗ họ thấy hỏng — nhưng nơi lộ ra chỗ hỏng và nguyên nhân thật nhiều khi không phải một chỗ. Chỉ chỉnh nơi thấy rõ thì xe chạy thêm được vài ngày, khách vẫn quay lại trả tiền, và nguyên nhân vẫn còn đó.
Hai mươi năm sau, thứ nằm trước mặt tôi không còn là một chiếc xe. Nguyên tắc vẫn thế: chưa tìm đúng nguyên nhân thì sửa mãi vẫn quay lại.
Nếu anh/chị muốn biết doanh nghiệp mình đang dựa vào chủ ở đâu trước khi bàn tới bất cứ công cụ nào, tôi có Bảng ghi bảy ngày để anh/chị tự nhìn lại. Mỗi ngày vài phút. Không ai chấm điểm anh/chị cả. Mời anh/chị xem bảng ghi bảy ngày dưới đây.
Bảng ghi bảy ngày cùng Mentor Lữ Đình Luân: https://ludinhluan.vn/kham-kenh-7-ngay
Lữ Đình Luân — cố vấn chiến lược và tái cấu trúc doanh nghiệp. Phương pháp lõi: Hệ Thống Tự Chạy, Chẩn Đoán Doanh Nghiệp.
