Vì sao doanh nghiệp càng lớn càng mệt và lợi nhuận càng mỏng?

August 20, 2026•6 min read

Lữ Đình Luân — người ngồi cùng các doanh nghiệp Việt Nam, sau hai mươi năm tự làm chủ.


Doanh nghiệp càng lớn càng mệt vì doanh thu tăng theo số lượng, nhưng chi phí phối hợp tăng nhanh hơn số lượng. Lợi nhuận mỏng đi vì phần chi phí phối hợp lớn không xuất hiện trên báo cáo nào — nó được trả bằng thời gian và sức của người chủ.

Nghĩa là: tài khoản chi lớn nhất của giai đoạn này có thể lại là tài khoản không được ghi vào sổ.


Vì sao doanh thu tăng mà lợi nhuận không tăng theo?

Khi một doanh nghiệp lớn lên, có ba khoản cùng tăng nhưng không tăng cùng tốc độ.

Doanh thu tăng theo số lượng. Bán gấp đôi thì doanh thu gấp đôi.

Chi phí trực tiếp cũng tăng theo số lượng. Nhập gấp đôi, tốn gấp đôi.

Còn chi phí phối hợp thì không. Nó tăng nhanh hơn — và đây là chỗ lợi nhuận biến mất.

Lý do khá đơn giản. Đội năm người có mười cặp cần hiểu nhau. Đội mười lăm người có một trăm linh năm cặp. Đội hai mươi người có một trăm chín mươi cặp.

Gấp đôi số người thì số cặp cần khớp nhau tăng hơn gấp bốn.

Đây không phải là một nghiên cứu — chỉ là số học. Nhưng nó giải thích một chuyện mà chủ doanh nghiệp có thể thấy mà không gọi tên được: giai đoạn từ năm người lên hai mươi người có thể nặng hơn giai đoạn từ một lên năm, dù doanh thu tăng đẹp hơn.


Ba tài khoản chi phí không xuất hiện trên báo cáo

Kế toán ghi tiền lương, tiền hàng, tiền thuê. Các tài khoản dưới đây không được ghi, và ở giai đoạn này chúng có thể lớn hơn cả ba khoản trên cộng lại.

1. Thời gian người chủ dùng để kết nối

Nhắc nhở một việc đã giao. Trả lời một câu đã trả lời rồi. Duyệt một việc lặp lại. Đi hỏi xem một công việc đang tới đâu.

Không có công việc nào trong số đó tạo ra doanh thu. Tất cả đều cần thiết. Và không dòng nào trên báo cáo kết quả kinh doanh ghi lại chúng — vì người chủ không tính lương cho mình theo giờ.

2. Những quyết định chậm hơn cần thiết

Một đơn chờ ba ngày mới được duyệt. Một khách hàng nhận trả lời chậm rồi mua chỗ khác. Một cơ hội bị bỏ qua vì lúc đó người chủ đang bận việc khác.

Khoản này không làm hao tiền trên sổ sách. Loại mất mát đó không xuất hiện trong sổ sách, và dễ trôi khỏi trí nhớ.

3. Lỗi lặp lại vì chuẩn chưa được ghi

Một công việc đã hoàn thành rồi phải sửa lại. Một bản giao sai. Một khách hàng phải xin lỗi.

Từng lần thì nhỏ. Cộng lại trong một quý thì không nhỏ. Và bởi vì mỗi lần được xử lý riêng lẻ, các khoản này dễ không được ai cộng lại.


Vì sao thêm người quản lý có khi vẫn không cứu được?

Đây là phản ứng đầu tiên dễ hiểu, và nó đúng khoảng một nửa.

Thuê thêm một người quản lý chuyển được khối lượng việc, nhưng không chuyển được quyền quyết định — nếu chuẩn để quyết định vẫn chưa được viết ra.

Kết quả là người quản lý mới về, ba tháng đầu có vẻ tốt, rồi mọi thứ quay lại như cũ. Chỉ khác một điều: bây giờ có thêm một người nữa cần hỏi người chủ trước khi quyết định.

Lúc đó, người chủ dễ kết luận là "tuyển không đúng người", và lần sau lại tuyển. Điểm nghẽn vẫn còn nguyên. Chỉ có chi phí cố định tăng thêm — và đó là lúc lợi nhuận bắt đầu mỏng đi.

Lợi nhuận không biến mất đột ngột. Nó đã rò đi từ lâu — chỉ là trước đây người chủ trả bằng thứ không ghi vào sổ.

Tôi đã viết riêng về hiện tượng này trong bài Cấp Trung Không Lương.


Cách tự ước tính chi phí ẩn

Những con số dưới đây không chính xác, và tôi không muốn chúng tỏ ra chính xác. Việc của chúng chỉ là làm cho một khoản vô hình được nhìn thấy.

Ba câu hỏi theo tuần vừa rồi:

Một. Tuần vừa rồi, khoảng bao nhiêu giờ đã đi vào bảy việc này: nhắc một việc đã giao · nhớ thay người khác · sửa lại việc chưa đúng chuẩn · duyệt việc lặp lại · đi hỏi xem việc tới đâu · trả lời câu đã trả lời rồi · nhận cuộc gọi lẽ ra không cần gọi.

Đừng tìm sự chính xác. Chọn một khoảng: dưới ba giờ, ba tới sáu, sáu tới mười, mười tới mười bốn, trên mười bốn.

Hai. Nếu có thêm thời gian mỗi tuần, việc lớn nhất anh chị sẽ làm là gì? Nêu một việc cụ thể.

Ba. Việc đó, nếu được làm, đáng giá bao nhiêu cho doanh nghiệp trong một năm?

Nhân câu ba với xác suất anh chị tự cho là mình làm được. Đó là con số gần đúng của khoản đang bị trả mỗi năm.

Khi tự tính lần đầu, con số này có thể lớn hơn toàn bộ các khoản người chủ đang cân nhắc cắt giảm ở chỗ khác.


Vì sao mấy giờ đó chưa ai cộng lại?

Vì chúng không dồn lại thành một khối.

Nếu một tuần có một buổi họp vô ích, ai cũng thấy và ai cũng mệt. Nhưng bốn tiếng chia thành sáu mươi lần, mỗi lần bốn phút, rải rác suốt bảy ngày, xen giữa những việc khác — thì không lần nào đủ để được chú ý.

Đó là lý do trạng thái này dễ được mô tả bằng một câu rất chung: "bận quá." Câu đó đúng nhưng không dùng được, vì nó không chỉ rõ dung lượng.

Chia nó thành bảy vùng thì mỗi vùng đếm được, và đếm được thì gỡ được từng khoảng trống. Bảy vùng đó tôi đã mô tả trong bài về bảy điểm nghẽn.


Bắt đầu từ đâu?

Không bắt đầu bằng cách cắt chi phí. Ở giai đoạn này, khoản chi lớn nhất không nằm trong danh sách chi phí.

Cũng không bắt đầu bằng cách tuyển thêm người. Thêm người vào một chỗ chưa có tiêu chuẩn chỉ làm chỗ đó thêm rối.

Bắt đầu bằng cách biết mình đang trả bao nhiêu và trả ở vùng nào.

Hãy nghĩ tới một chiếc xe vào xưởng: chủ xe kể dấu hiệu — xe yếu, hao xăng. Nhưng chỗ phát ra dấu hiệu và nguyên nhân thật nhiều khi không cùng một chỗ. Chỉnh chỗ đang kêu có thể chạy êm vài hôm, rồi nguyên nhân vẫn còn.

Trong doanh nghiệp cũng vậy. Dấu hiệu là "lợi nhuận mỏng". Nguyên nhân hiếm khi nằm ở một dòng nào trên báo cáo.

Chưa đo thì chưa có đơn vị để so sánh.


Nếu anh/chị muốn tự xem doanh nghiệp mình đang mượn mình bao nhiêu thời gian mỗi tuần, và ở vùng nào, mời anh/chị xem bảng ghi bảy ngày dưới đây.

Mỗi ngày vài phút. Không ai chấm điểm anh chị cả.

Bảng ghi bảy ngày cùng Mentor Lữ Đình Luân: https://ludinhluan.vn/kham-kenh-7-ngay


Lợi nhuận không biến mất đột ngột. Nó đã rò đi từ lâu — chỉ là trước đây người chủ trả bằng thứ không ghi vào sổ.

Lữ Đình Luân

Lữ Đình Luân

Lữ Đình Luân — cố vấn tái cấu trúc doanh nghiệp. Tôi bắt đầu bằng một việc thật, đi theo nó, và xem nó dừng ở đâu.

Youtube logo icon
Back to Blog