
Trả lương thế nào cho công bằng khi chữ này mang hai nghĩa
Hai người cùng một vị trí, mức lương chênh nhau một khoảng nhỏ. Một người biết, và xin gặp riêng.
Cuộc gặp như vậy có thể không kết thúc ở con số. Mức được giải thích, người nghe nói vâng em hiểu rồi — rồi vài tuần sau câu hỏi quay lại, dưới một dạng khác.
Có một chỗ đáng nhìn kỹ ở đây: cảm giác bất công có thể không sinh ra từ mức, mà sinh ra từ chỗ không ai đọc được vì sao lại là mức đó.
Chữ “công bằng” đang mang hai nghĩa
Nghĩa thứ nhất: bằng nhau. Cùng chức danh thì cùng mức.
Nghĩa thứ hai: giải thích được. Khác mức thì khác vì một thứ gọi được tên, và một người thứ ba đọc vào cũng suy ra được cùng kết quả.
Hai nghĩa này bị nhập làm một trong cùng một cuộc nói chuyện. Người đi hỏi đang nói nghĩa thứ hai: em muốn biết căn cứ. Người trả lời đang bảo vệ nghĩa thứ nhất: mức của em đã bằng mặt bằng rồi. Hai bên nói về hai thứ, nên cuộc gặp khép lại mà chưa ai nhận được câu trả lời của mình.
Nghĩa thứ nhất là một con số. Nghĩa thứ hai là một câu viết ra được. Doanh nghiệp đã viết câu đó ra chưa, là chuyện khác với việc mức có cao hay thấp.
Ba thứ nên viết ra trước khi bàn tới con số
Mức này đang trả cho cái gì. Cho chức danh, cho một kết quả đo được, cho số năm ở lại, hay cho phần việc mà người khác chưa làm được? Một bảng lương thật có thể đang trộn cả bốn thứ — và trộn thì không giải thích được bằng một câu.
Mốc nào làm mức thay đổi. Nhận thêm một đầu việc, kèm thêm một người, đạt một ngưỡng đã công bố trước — hay là tới kỳ thì xét.
Ai quyết, và quyết trong khoảng nào. Người quản lý trực tiếp được đề nghị tới đâu, chỗ nào phải về người chủ. Nếu khoảng này chưa có, thì từng lần điều chỉnh đều là một lần thương lượng mới.
Ba dòng này không nói mức nào là đúng. Chúng chỉ làm cho mức đang có trở nên đọc được.
Khoảng giữa hai lần xét
Việc đổi trước, mức đổi sau. Một người nhận thêm phần việc từ tháng này, và lần xét lương kế tiếp nằm ở một mốc xa hơn. Khoảng giữa hai thời điểm đó có thật, và nó có thể chưa có tên.
Trong khoảng đó, người nhận thêm việc đọc ở đâu để biết phần thêm có được tính? Nếu câu trả lời là “chờ tới kỳ rồi sẽ thấy”, thì khoảng trống ấy đang để cho mỗi người tự điền — và cái mỗi người tự điền vào thì khó ai kiểm được.
Một câu đáng đặt ra: lần gần nhất một người nhận thêm việc, khoảng cách tới lúc mức được xét lại là bao lâu, và trong khoảng đó họ được cho biết điều gì?
So với bên ngoài và so với bên trong là hai phép so khác nhau
Người đi hỏi mang theo mức thị trường. Người chủ mang theo bảng lương nội bộ. Hai bên đặt hai cái thước lên cùng một mặt bàn.
Mức thị trường trả lời câu: rời đi thì được bao nhiêu. Bảng nội bộ trả lời câu: ở đây thì vì sao là mức này. Đó là hai câu, và không câu nào trả lời thay câu kia được.
Trả lời câu thị trường bằng cách nâng mức thì giữ được người trong một quãng, và chưa làm cho bảng trở nên đọc được. Trả lời câu nội bộ bằng một căn cứ viết ra thì chưa chạm vào mức, nhưng nó làm cho lần điều chỉnh tiếp theo có chỗ để tựa vào.
Một phép thử là viết lý do trước, con số sau
Lấy ba lần điều chỉnh lương gần nhất trong doanh nghiệp. Với từng lần, ghi ba dòng:
lý do của lần điều chỉnh đó, viết thành một câu không có chữ “vì làm lâu rồi”;
ai là người quyết;
lý do đó hiện đang được ghi ở đâu — và người được điều chỉnh có đọc được chỗ ấy hay không.
Ba lần chỉ đủ nói về ba lần. Nhưng nếu có một dòng không viết ra được, thì mức đó vẫn có thể là một mức đúng — chỉ chưa phải một mức giải thích được. Và chỗ cần làm trước nằm ở câu chữ, chưa nằm ở con số.
Một bảng lương công bằng theo nghĩa bằng nhau thì đo bằng phép trừ. Công bằng theo nghĩa giải thích được thì đo bằng một câu: nếu hôm nay có người hỏi vì sao mức của họ là mức đó, câu trả lời đã nằm sẵn ở đâu, hay sẽ được dựng ngay trong cuộc gặp?
Nếu anh/chị muốn nhìn một tuần vận hành của chính doanh nghiệp mình bằng số liệu thật, mời anh/chị xem bảng ghi bảy ngày dưới đây.
Bảng ghi bảy ngày cùng Mentor Lữ Đình Luân: https://ludinhluan.vn/kham-kenh-7-ngay
Lữ Đình Luân — cố vấn chiến lược và tái cấu trúc doanh nghiệp. Phương pháp lõi: Hệ Thống Tự Chạy, Chẩn Đoán Doanh Nghiệp.
